Een goed begin is het halve werk

Het voorontwerp Brabantse omgevingsvisie ligt er. Vooral Brabanders hebben bijgedragen aan deze visie. Maar hoe kijken ze buiten Brabant naar onze omgevingsvisie? We vroegen twee experts van buiten onze provincie om hun reflectie op het Voorontwerp. Hans Leeflang en Jeroen Niemans zijn kritisch maar ook opbouwend en geven hun waardevolle tips.

Hans Leeflang

Stedenbouwkundige Hans Leeflang was werkzaam bij diverse Ministeries, zoals de Rijksplanologische Dienst. Hij was Directeur Ruimtelijk Ontwerp en Planvorming (VROM), plaatsvervangend directeur-generaal Andere Overheid (AZ) en directeur Kennis, Innovatie en Strategie (VenW, IenM). Leeflang was vervolgens projectdirecteur 'Jaar van de ruimte' dat uitmondde in Het Manifest2040 “Wij maken ruimte”.

Jeroen Niemans

Planoloog Jeroen Niemans was jarenlang werkzaam als programmamanager en projectleider bij Platform31 en werkte hij voor een adviesbureau. Nu werkt Niemans als senior adviseur en procesmanager bij Ruimtevolk aan opgaven rondom omgevingsvisies, middelgrote steden en energietransitie. Het afgelopen jaar was hij projectleider van de landelijke pilots omgevingsvisie.

Complimenten

“Met plezier heb ik het voorontwerp Omgevingsvisie Noord-Brabant gelezen. Met prachtige vondsten als de twee drone vluchten over Brabant en de duiding ‘hoe de vlag er bij hangt’. ” zegt Leeflang. Ook Niemans complimenteert Brabant met “een van de betere omgevingsvisies tot nu toe”. Beide hebben wel nog een aantal tips om de Omgevingsvisie nog verder te verbeteren.

Niemans vindt het verhaal erg lang. Het zou mooi zijn als de Omgevingskrant, die op hoofdlijnen verbeeldt wat er in de visie staat, dé Omgevingsvisie zou zijn. “Aan de Omgevingsvisie zijn geen vormvereisten gesteld, dus waarom zou je dat niet doen?”

Van systeemwereld naar leefwereld, de tips

Leeflang ziet dat Brabant met deze visie een nieuwe, andere insteek wil kiezen, maar dat na het lezen van de visie bij hem toch de smaak van een institutionele benadering achterblijft. Een van zijn tips is om meer de verbinding met ondernemende burgers en publieke ondernemers te zoeken: “Spreek over ‘overheidsparticipatie’ in plaats van ‘burgerparticipatie’.”

De visie vertrekt in 2018. Niemans mist de lange lijn vanuit het rijke verleden van Brabant, Leeflang mist de erfenis van het Mozaïek Brabant*. Voortbouwen op het verleden maakt de analyse volgens hen sterker en de logica van de keuzes duidelijker.

Ook constateert Leeflang dat de Brabantse omgevingsvisie vooral over Brabant gaat. Hij mist de echte aandacht voor grens-ontkennend werken en de samenhang van Brabant, en specifiek Eindhoven, in en met zijn omgeving.

Het schuurt nergens echt, de vier opgaven

Volgens Leeflang leest de Omgevingsvisie te soepel. Nergens schuurt het echt en wordt er blijk gegeven van lastige keuzes. Waarom is uiteindelijk gekozen voor deze vier opgaven? Waar zitten de politieke keuzes? Ook mist hij de verbinding tussen ‘hoe de vlag er bij hangt’ en de vier opgaven. Zijn tip is om van de indicatoren biodiversiteit, bodem/water kwaliteit en voedsel/landbouw, een vijfde groene opgave te maken en daarmee de kans te grijpen om de toekomst van de intensieve veehouderij te schetsen.

Een andere mogelijke vijfde opgave is volgens Leeflang: ‘de basis op orde’ met de doelen voor 2030 en 2050 voor veiligheid, gezondheid en omgevingskwaliteit. Wat volgens Leeflang ontbreekt is een expliciete duiding van wat we onder omgevingskwaliteit en ruimtelijke kwaliteit verstaan en wat we willen bereiken.

Niemans zegt: “De visie zet vooral in op zachte sturing, er is weinig harde sturing. Maar op een aantal onderdelen is harde sturing wél nodig om van foto naar panorama te komen. Waar kan Brabant van de provincie een harde sturing verwachten? “

Op weg naar het panorama

Het beschrijven van het toekomstbeeld voor 2050 en de tussendoelen voor 2030 spreken Leeflang aan. ‘Het idee is goed, maar de uitwerking nog heel matig. De doelen overtuigen niet, steken vaak schraal af tegenover de daarop volgende teksten.’

De tip van Leeflang is om de visie ‘Brabant als één groot living lab’ voor alle opgaven verder uit te werken. ‘En voeg bij het ‘diep kijken’ de hoogdynamische digitale laag toe.’ Niemans geeft een tip die daarop aansluit: Maak regelmatig een nieuwe editie van de Omgevingskrant. Een krant met de meest actuele inzichten en uitwerkingen gecombineerd met telkens weer andere praktijkvoorbeelden. ‘Zo laat je zien dat het een gezamenlijke beweging is en gezamenlijk pionieren en uitvinden.’

Leeflang vult zijn tip om grens-ontkennend te werken aan en stelt een uitwerking voor door bij de netwerkstad eerst uit te zomen naar de Noordwest Europese Metropool en daarna in te zomen op Eindhoven.

Ook tipt Leeflang om aan het onderdeel ‘slimme duurzame mobiliteit’ een echt slimme uitwerking te geven. “Overstijg de huidige modaliteiten verdeling, ontwikkel een visie en vervolgens beleid voor de transitie naar all electric en automated vehicles. En verbreed de benadering naar het gehele publieke domein: niet alleen verkeer, maar ook gezondheid, veiligheid en duurzaamheid.”

Input voor de ontwerp Brabantse Omgevingsvisie

Op dit moment – maart 2018 - is de provincie op Tour de Brabant. Daarin spreken we veel verschillende betrokkenen en experts over de Brabantse Omgevingsvisie. De input daarvan verwerken we tot een ontwerp-visie. Ook de reflecties van Leeflang en Niemans zijn input voor de ontwerp-visie. Tijdens de slotbijeenkomst van de tour op 29 maart zal meer duidelijk worden hoe de provincie met alle input omgaat.

 

*De Provincie, de Brabantse waterschappen en de vijf steden namen deel aan de Internationale Architectuurbiennale Rotterdam in 2014 met het IABR BrabantStadatelier. Daarin hebben drie architecten een visie ontwikkeld op de toekomstige ruimtelijke ontwikkeling van Brabant, die verbeeld is in de vorm van het grote wandtapijt. Onder de titel 'MozaïekBrabant' heeft het wandtapijt van okt 2014-mrt 2015 een reis gemaakt langs de vijf steden om het gedachtengoed te delen en met mensen in gesprek te gaan over de toekomst van Brabant. Aan het einde van die reis is een Oogstpamflet gemaakt.

 

Gerelateerd

Provinciale Staten stellen Omgevingsvisie vast

De Brabantse Omgevingsvisie is een feit. Provinciale Staten stelden deze op vrijdag 14 december vast. De visie kwam tot...

Nieuwe manieren van kijken

Omgevingsvisie voor besluitvorming naar Provinciale Staten

Gedeputeerde Staten hebben de Brabantse Omgevingsvisie ter vaststelling voorgelegd aan Provinciale Staten. De...