Tourblog verdiepingssessie 2: nieuwe regels

Bodemenergiesystemen en grondwater

15 oktober

De tweede verdiepingssessie, op 15 oktober staat in het teken van bodemenergiesystemen en grondwaterverontreiniging. De Omgevingswet voegt meerdere wetten over de fysieke leefomgeving samen. Daaronder valt ook grotendeels de wet- en regelgeving over bodem en over het grondwater. Met ruim 100 deelnemers gingen we in op de vraag: welke nieuwe regels moeten er in de omgevingsverordening komen rond bodemenergiesystemen en grondwater?

Presentatie en filmpjes

Hieronder lees je een impressie van de bijeenkomst. Ook vind je filmpjes met extra toelichting op onderdelen van de bijeenkomst. Verder kun je de presentatie downloaden

Wel of niet boren in de bodem?

De provincie moet in de omgevingsverordening regels opnemen voor het beschermen van de kwaliteit van het grondwater, omdat een belangrijk deel van ons drinkwater uit grondwater wordt gewonnen. De natuurlijke kleilagen in onze bodem beschermen het grondwater tegen verontreiniging. Het is dus belangrijk dat die beschermende kleilaag intact blijft. Boringen kunnen een risico vormen voor de kwaliteit van het grondwater. Zo kan een slecht afgedicht boorgat ervoor zorgen dat vervuild en schoon water zich met elkaar vermengen. De provincie maakt in de omgevingsverordening daarom regels om dat te voorkomen. Maar dat brengt ook een dilemma met zich mee voor de toepassing van bodemenergie.

Energiewinning uit de bodem kent veel positieve effecten, denk aan energiebesparing en vermindering van de CO2-uitstoot. Bodemenergie is dus goed voor onze energietransitie en klimaatdoelen! Tegelijkertijd is niet elke plek in Brabant geschikt voor bodemenergiesystemen: als de kleilaag die het grondwater beschermt niet diep genoeg in de bodem ligt, kun je op die plek niet boren.

Dilemma

De provincie vindt de energietransitie belangrijk, maar is direct verantwoordelijk voor de waterkwaliteit. Gemeenten op hun beurt vinden waterkwaliteit ook belangrijk maar zijn wel verantwoordelijk voor de energietransitie. De nieuwe regels geven duidelijkheid, maar kunnen ook beperkingen met zich meebrengen. Zo kunnen gemeenten te maken krijgen met provinciale regels die een maximale boordiepte voorschrijven. Dat vraagt dus goede samenwerking én afstemming, om te beginnen bij de regelgeving in de verordening.

 

 

“Het is hoognodig dat er regels komen, want het grondwater moet beschermd worden. Tegelijkertijd is het wel nodig om voldoende alternatieven te vinden voor duurzame energie,” stelt één van de deelnemers. Daarmee onderschrijft hij een breed gedragen mening, zo blijkt uit een poll onder de deelnemers. 

 

Wethouder

Wethouder Rik Thijs van de gemeente Eindhoven legt in een video zijn dilemma voor aan de deelnemers van het webinar: zijn nieuwe regels een belemmering, of juist een stimulans voor ontwikkelaars van bodemenergiesystemen?

Ingrid Meuwissen, beleidsmedewerker grondwater van de provincie wijst erop dat er bij één boring niet veel risico’s zijn, maar dat de risico’s groter worden bij heel veel doorboringen. Over de effecten op lange termijn is nog weinig bekend is, bijvoorbeeld als het gaat om de kans op lekkage. “Bodemenergiesystemen zijn onomkeerbaar: eenmaal in de grond, kunnen ze er nooit meer uit. Zorgvuldigheid is dus van het grootste belang.”

Er is veel te bespreken en toe te lichten rond dit onderwerp. Deelnemers vragen om duidelijke regels én duidelijk kaartmateriaal. Dat nemen we mee bij de uitwerking van de verordening! We spreken verder af dat er voor gemeenten waar, vanwege een ondiepe maximale boordiepte weinig mogelijkheden zijn voor bodemenergiesystemen, er een aparte verdiepingssessie komt.

In onderstaand filmpje geeft Ingrid Meuwissen nog een nadere toelichting op inhoud en de achtergronden van de nieuwe regels

Grondwaterkwaliteit

Wat deelnemers belangrijk vinden als het gaat om grondwaterkwaliteit? Drinkwater, gezondheid, natuur, energie en het voorkomen van verontreiniging, zo antwoorden de deelnemers desgevraagd op een open vraag in Mentimeter. Karin van Mil, projectleider warme overdracht bodemtaken bij de provincie Noord-Brabant legt uit waarom het nodig is regels te maken over grondwaterverontreiniging. Het bodemwatersysteem kent veel invloeden, zowel boven als onder de grond. De provincies hebben de schone taak het grondwater te beschermen. Op dit moment geven zij invulling aan die taken vanuit  de Wet bodembescherming. Deze wet vervalt met de komst van de Omgevingswet en dus is het aan de provincies om hier nieuwe invulling aan te geven. De concept omgevingsverordening bevat preventieve regels (hoe voorkom je verontreiniging?), maar ook curatieve regels (wat te doen als er tóch verontreiniging is opgetreden?). Wanneer er sprake is van een verontreiniging geeft de provincie bijvoorbeeld aan hoe een risicobeoordeling uitgevoerd moet worden, en in welke gevallen verplichte sanering nodig is.

Meerdere vragen gaan over de risicobeoordeling. Om dat goed uit te leggen heeft Karin na de verdiepingssessie een filmpje met uitleg gemaakt. Je kunt dat filmpje hieronder bekijken:

Bruidsschat

Gemeenten krijgen van de provincie instructieregels over grondwaterbescherming, die zij op hun beurt in het gemeentelijk omgevingsplan moeten opnemen. Maar niet alle gemeenten hebben op 1 januari 2022, het moment waarop de Omgevingswet naar verwachting in werking treedt, het Omgevingsplan al klaar. Toch hoeft er geen gat te vallen, legt Esther Vos, projectleider Omgevingsverordening, uit. “Om de bescherming van het grondwater te garanderen kunnen er voorbeschermingsregels worden geplaatst in het Omgevingsplan van de gemeente. Die blijven van kracht totdat de gemeente een Omgevingsplan vaststelt waarin de instructieregels zijn verwerkt. Een soort provinciale bruidsschat dus. Een andere optie is dat er een strakke termijn wordt opgenomen voor gemeenten om de instructieregels in het omgevingsplan op te nemen. Zo’n termijn is met het opnemen van voorbeschermingsregels niet nodig: dan hebben gemeenten de tijd om in eigen tempo het Omgevingsplan vast te stellen.”

Vervolg

Ook deze tweede bijeenkomst levert veel input op voor de concept omgevingsverordening, constateren de presentatoren. En de duidelijke kaarten, waar in de sessie veel om wordt gevraagd, zegt Esther alvast graag toe. “De ontwerp-verordening wordt digitaal. In de digitale verordening zijn de kaarten heel duidelijk, en je kunt bijvoorbeeld je eigen gemeente aanklikken. De ontwerp-verordening gaat, na de Tour de Brabant, in het voorjaar ter inzage. Dan kan iedereen er een zienswijze op indienen. Vaststelling door Provinciale Staten vindt naar verwachting plaats in het najaar van 2021.

Terug naar de Tourblog